Araştırmalar ne diyor
- %15,3 Dünya genelinde yetişkinlerde diş hekimi korkusu ve kaygısı görülme sıklığı Kaynak [1]
- %23,9 3-18 yaş arası çocuk ve gençlerde diş kaygısı görülme sıklığı Kaynak [2]
- %99,4 İmplant ameliyatında damardan sedasyon alan hastalardan bir dahaki işlemde de sedasyon isteyenler Kaynak [3]
- 6 saat Sedasyon ve anesteziden önce hafif yemek için önerilen en kısa açlık süresi. Berrak sıvılar için 2 saat Kaynak [5]
Literatür özetidir; kişisel sonucu göstermez, muayenede değerlendirilir.
Tedavi nasıl ilerler
- 01 Ön değerlendirme
Genel sağlık durumunuz, kullandığınız ilaçlar, alerjiler ve daha önceki anestezi deneyimleriniz sorgulanır. Anestezi uzmanı sedasyonun ya da genel anestezinin size uygun olup olmadığına karar verir.
- 02 Hazırlık
Size açlık süresi ve ilaçlarınızla ilgili yazılı talimat verilir. İşlem günü sizi evinize götürecek bir refakatçi ayarlanır.
- 03 Uygulama
Anestezi uzmanı damar yolu açar ve ilaçları verir. İşlem boyunca nabız, tansiyon ve oksijen düzeyi izlenir. Diş tedavisi bölge ayrıca uyuşturularak yapılır.
- 04 Derlenme
İşlem bittikten sonra kendinize gelene kadar gözlem altında kalırsınız. Anestezi uzmanı uygun gördüğünde refakatçinizle birlikte evinize gidersiniz.
- 05 Sonraki 24 saat
Araç kullanmaz, alkol almaz ve önemli karar vermezsiniz. Yanınızda bir yetişkinin bulunması gerekir.
Tedavi hakkında
Sedasyon ve genel anestezi nedir
Diş tedavisinde ağrıyı lokal anestezi, yani bölgenin uyuşturulması önler. Bazı hastalarda sorun ağrıdan çok korku, öğürme refleksi ya da uzun süre ağzı açık kalamamaktır. Sedasyon ve genel anestezi bu durumlarda tedaviyi mümkün ve rahat hale getirir.
Bilinçli sedasyonda ilaçlar sizi gevşetir ve uykulu hale getirir. Kendi kendinize nefes alırsınız, sözlere yanıt verebilirsiniz ve işlemin büyük kısmını çoğu zaman hatırlamazsınız. Genel anestezide ise tamamen uyursunuz ve hiçbir şey hissetmezsiniz.
Kliniğimizde sedasyonu anestezi uzmanı eşliğinde, damar yoluyla uyguluyoruz. Genel anestezi gerektiren vakaları anlaşmalı hastanede, anestezi ekibiyle planlıyoruz.
Sedasyonun dereceleri
Sedasyon tek bir durum değil, hafif gevşemeden genel anesteziye uzanan bir süreçtir. Amerikan Anestezistler Derneği (ASA) bu süreci dört düzeyde tanımlar [6]. En hafif düzeyde kaygı azalır ama tamamen uyanıksınızdır. Diş tedavisinde en sık hedeflenen düzey ise bilinçli sedasyondur.
Uykulu ve gevşeksiniz. Solunum kendiliğinden yeterlidir, hava yoluna müdahale gerekmez.
Ancak tekrarlanan ya da ağrılı uyarana yanıt verirsiniz. Solunuma destek gerekebilir.
Ağrılı uyaranla bile uyanmazsınız. Solunuma çoğu zaman destek gerekir.
ASA, bir hastanın planlanandan daha derin uyuyabileceğini vurgular. Bu yüzden sedasyonu uygulayan ekibin, hastayı bir düzey daha derin sedasyondan güvenle çıkarabilecek donanımda olması gerekir [6]. Sedasyonu anestezi uzmanıyla yapmamızın nedeni budur.
Sedasyon hangi durumlarda tercih edilir
Diş hekimi korkusu yaygın bir sorundur. 72 binden fazla yetişkini kapsayan bir meta-analizde yetişkinlerin %15,3’ünde diş hekimi korkusu, %3,3’ünde ise ağır düzeyde korku bulundu [1]. Korku tedavinin ertelenmesine, ertelenen tedavi de daha büyük sorunlara yol açar.
Sedasyonu en çok şu durumlarda değerlendiriyoruz:
- Diş hekimi korkusu nedeniyle uzun süredir tedavi olamayanlar
- Öğürme refleksi nedeniyle ağız içi işlemlere dayanamayanlar
- Gömülü 20’lik çekimi, implant, sinüs lifting ve kemik grefti gibi uzun cerrahi işlemler
- Birden fazla tedavinin tek seansta yapılması planlananlar
- Uyum sağlayamayan çocuklar ve özel gereksinimli bireyler
İmplant ameliyatında damardan sedasyon alan 173 hastayı izleyen bir çalışmada hastaların %44’ü kendini yüksek kaygılı olarak tanımladı. Bu hastaların %99,4’ü bir sonraki işlemde de sedasyon istediğini söyledi [3].
Çocuklarda sedasyon ve genel anestezi
Diş kaygısı çocuklarda daha sık görülür ve yaş küçüldükçe artar. 50 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde 3-18 yaş arası çocuk ve gençlerin %23,9’unda diş kaygısı bulundu [2].
Çoğu çocuk, sabırlı bir yaklaşımla ve kısa seanslarla tedaviye alışır. Bunu çocuk diş hekimliği sayfasında anlattık. Uyum sağlayamayan ve çok sayıda dişi tedavi gereken küçük çocuklarda ise genel anestezi daha güvenilir sonuç verir. Bir çocuk hastanesinde yapılan çalışmada ağızdan verilen sedasyonla tedavinin tamamlanma oranı %85,2, genel anestezide %99,5 oldu [4].
Ailelerin en çok sorduğu konu anestezinin gelişime etkisidir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 3 yaşından küçük çocuklarda 3 saati aşan ya da tekrarlanan anesteziler için uyarıda bulunmuştur [7]. Mevcut çalışmalar tek ve kısa bir anestezinin gelişimi olumsuz etkilemediğini gösteriyor. Bu yüzden çocuğun tüm tedavisini tek seansta bitirecek şekilde plan yapıyoruz. Çocuklarda uyutarak tedavinin sakıncalarını çocuklarda uyutarak kanal tedavisi sakıncalı mı yazısında ayrıntılı anlattık.
İşlemden önce hazırlık
Güvenli bir sedasyon, iyi bir ön değerlendirmeyle başlar. Anestezi uzmanı genel sağlık durumunuzu, kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve daha önceki anestezi deneyimlerinizi sorar. Kalp hastalığı, akciğer hastalığı, uyku apnesi ya da hamilelik gibi durumlarda plan değişebilir.
İşlem öncesi açlık, midedeki içeriğin akciğere kaçma riskini azaltmak için gereklidir. Amerikan Anestezistler Derneği sağlıklı hastalarda genel olarak şu süreleri önerir [5]:
- Su ve berrak sıvılar: işlemden en az 2 saat önce kesilir
- Hafif yemek: işlemden en az 6 saat önce kesilir
- Kızartma, yağlı yemek ya da et: 8 saat ya da daha uzun süre gerekebilir
Size özel talimatı işlemden önce yazılı olarak veriyoruz. Düzenli kullandığınız ilaçları kendiniz kesmeyin, hangilerini alacağınızı anestezi uzmanı söyler. İşlem günü sizi evinize götürecek bir refakatçi ayarlayın.
İşlem günü ve sonrası
Anestezi uzmanı damar yolu açar ve ilaçları verir. İşlem boyunca nabzınız, tansiyonunuz ve kandaki oksijen düzeyiniz izlenir. Sedasyon ağrıyı tek başına önlemediği için tedavi edilen bölge ayrıca uyuşturulur.
İşlem bittikten sonra kendinize gelene kadar gözlem altında kalırsınız. İlk saatlerde uyku hali, hafif baş dönmesi ve unutkanlık normaldir. Sonraki 24 saat araç kullanmamanız, alkol almamanız ve önemli karar vermemeniz gerekir. Muayenede şikâyetinizi ve yapılacak tedaviyi birlikte değerlendirir, sizin için en uygun yöntemi açıkça anlatırız.
Kimler için uygun?
- Diş hekimi korkusu nedeniyle tedavisini erteleyenler
- Öğürme refleksi güçlü olanlar
- Gömülü 20'lik, implant ve sinüs lifting gibi uzun cerrahi işlemler
- Tek seansta çok sayıda tedavi planlananlar
- Uyum sağlayamayan çocuklar
- Özel gereksinimli bireyler
- Ağır ya da kontrolsüz kalp ve akciğer hastalıkları
- Uyku apnesi ve horlama
- Hamilelik
- Sedasyon ilaçlarına alerji ya da önceki anestezide sorun yaşamış olmak
- Düzenli sakinleştirici, uyku ilacı ya da ağrı kesici kullanımı
- Yanında refakatçi bulunamayan hastalar
Sağ sütundaki durumlar sedasyonu her zaman engellemez. Anestezi uzmanı ek önlem alabilir ya da işlemi hastane koşullarında planlayabilir.
Lokal anestezi, sedasyon ve genel anestezi karşılaştırması
Üç yöntem de ağrısız tedavi içindir. Aralarındaki fark, işlem sırasında ne kadar uyanık olduğunuz ve işlemin nerede yapıldığıdır.
| Ölçüt | Yalnız lokal anestezi | Bilinçli sedasyon | Genel anestezi |
|---|---|---|---|
| Bilinç | Tamamen uyanıksınız | Uykulu ve gevşeksiniz, sözlere yanıt verirsiniz | Tamamen uyursunuz |
| Solunum | Normal | Kendiliğinden sürer | Çoğu zaman destek gerekir |
| Nerede yapılır | Klinikte | Klinikte, anestezi uzmanı eşliğinde | Anlaşmalı hastanede |
| Öne çıktığı durum | Rutin tedaviler, kaygısı düşük hastalar | Diş korkusu, öğürme refleksi, uzun cerrahi işlemler | Uyum sağlayamayan çocuklar, çok kapsamlı cerrahi |
| Sonrası | Hemen günlük yaşama dönülür | Gözlem sonrası refakatçiyle eve gidilir, 24 saat araç kullanılmaz | Hastanede derlenme, refakatçiyle taburcu |
- Bilinç
- Tamamen uyanıksınız
- Solunum
- Normal
- Nerede yapılır
- Klinikte
- Öne çıktığı durum
- Rutin tedaviler, kaygısı düşük hastalar
- Sonrası
- Hemen günlük yaşama dönülür
- Bilinç
- Uykulu ve gevşeksiniz, sözlere yanıt verirsiniz
- Solunum
- Kendiliğinden sürer
- Nerede yapılır
- Klinikte, anestezi uzmanı eşliğinde
- Öne çıktığı durum
- Diş korkusu, öğürme refleksi, uzun cerrahi işlemler
- Sonrası
- Gözlem sonrası refakatçiyle eve gidilir, 24 saat araç kullanılmaz
- Bilinç
- Tamamen uyursunuz
- Solunum
- Çoğu zaman destek gerekir
- Nerede yapılır
- Anlaşmalı hastanede
- Öne çıktığı durum
- Uyum sağlayamayan çocuklar, çok kapsamlı cerrahi
- Sonrası
- Hastanede derlenme, refakatçiyle taburcu
- Tedavinin tamamlanması, genel anestezi %99,5
- Tedavinin tamamlanması, ağızdan sedasyon %85,2
- Tam röntgen çekilebilmesi, genel anestezi %100
- Tam röntgen çekilebilmesi, ağızdan sedasyon %63,4
Çubuklar %50 değerinden başlar. Çoğu 2-5 yaşında olan çocuklarda, aynı dönemde yapılan 508 ağızdan sedasyon ve 418 genel anestezi karşılaştırıldı. Damardan sedasyon bu çalışmada yer almadı. [4]
Tedaviden sonra neler olur
- İşlemden hemen sonra
- Kendinize gelene kadar gözlem altında kalırsınız.
- Anestezi uzmanı uygun gördüğünde refakatçinizle birlikte evinize gidersiniz.
- İlk 24 saat
- Araç kullanmayın, alkol almayın, makine kullanmayın ve önemli karar vermeyin.
- Yanınızda bir yetişkin bulunsun.
- Uyuşukluk geçene kadar sıcak içecek ve sert yiyeceklerden kaçının.
- Hafif baş dönmesi, uyku hali ve unutkanlık normaldir.
- Ertesi gün
- Günlük yaşamınıza dönersiniz. Yapılan diş işleminin bakım talimatlarına uyun.
- Ne zaman aramalısınız
- Nefes darlığı, geçmeyen kusma, şiddetli baş ağrısı ya da aşırı uyku hali olursa beklemeden bizi arayın ya da 112'ye başvurun.
Kendi tedavinize özel talimatı hekiminiz verir; bu liste genel bilgilendirmedir.
Sık sorulan sorular
Sedasyonda uyanık mıyım?
Sedasyon ile genel anestezi arasındaki fark nedir?
Sedasyon güvenli mi?
Sedasyon öncesi ne kadar aç kalmalıyım?
Sedasyon sonrası araç kullanabilir miyim?
Diş korkum çok fazla, sedasyon bana uygun mu?
Çocuklarda genel anestezi güvenli mi?
Hangi işlemler sedasyonla yapılabilir?
Sedasyon diş uyuşturmanın yerine geçer mi?
Kimlere sedasyon uygulanmaz?
Kaynaklar
- [1] Silveira ER, Cademartori MG, Schuch HS, Armfield JM, Demarco FF. Estimated prevalence of dental fear in adults: a systematic review and meta-analysis. J Dent. 2021;108:103632. doi.org/10.1016/j.jdent.2021.103632
- [2] Grisolia BM, dos Santos APP, Dhyppolito IM, Buchanan H, Hill K, Oliveira BH. Prevalence of dental anxiety in children and adolescents globally: a systematic review with meta-analyses. Int J Paediatr Dent. 2021;31(2):168-183. doi.org/10.1111/ipd.12712
- [3] McCrea SJJ. Intravenous sedation as an adjunct to advanced comprehensive dental implantology: the patient's perspective and operator satisfaction. Br Dent J. 2015;218:E11. doi.org/10.1038/sj.bdj.2015.192
- [4] Moore DL, Ding L, Yang G, Wilson S. Impact of instituting general anesthesia on oral sedation care in a tertiary care pediatric dental clinic. Anesth Prog. 2019;66(4):183-191. doi.org/10.2344/anpr-66-02-02
- [5] American Society of Anesthesiologists. Practice guidelines for preoperative fasting and the use of pharmacologic agents to reduce the risk of pulmonary aspiration. Anesthesiology. 2017;126(3):376-393. doi.org/10.1097/ALN.0000000000001452
- [6] American Society of Anesthesiologists. Statement on continuum of depth of sedation: definition of general anesthesia and levels of sedation/analgesia. www.asahq.org/standards-and-practice-parameters/statement-on-continuum-of-depth-of-sedation-definition-of-general-anesthesia-and-levels-of-sedation-analgesia
- [7] U.S. Food and Drug Administration. FDA Drug Safety Communication: FDA review results in new warnings about using general anesthetics and sedation drugs in young children and pregnant women. 2016. www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/ucm532356.htm
Randevu
Muayene randevusu alın
Formu doldurun ya da WhatsApp'tan yazın; aynı iş günü içinde dönüş yapılır. Tedavi kararı muayene sonrasında verilir.
