Araştırmalar ne diyor
- %24,4 Dünya genelinde 17 yaş üstü kişilerde gömülü 20'lik görülme sıklığı Kaynak [1]
- %49 Alt 20'liklerin çekilme nedenleri arasında perikoronitin (diş eti iltihabı) payı Kaynak [3]
- %0,28 Alt 20'lik çekiminden sonra kalıcı uyuşukluk. Geçici uyuşukluk %1,20 Kaynak [4]
- %13,2 Sigara içenlerde kuru soket. İçmeyenlerde bu oran %3,8 Kaynak [7]
Literatür özetidir; kişisel sonucu göstermez, muayenede değerlendirilir.
Tedavi nasıl ilerler
- 01 Muayene ve röntgen
Dişin konumu, kökleri ve çevresi panoramik röntgenle incelenir. Alt 20'liğin kökleri sinir kanalıyla üst üste görünüyorsa tomografi planlanır.
- 02 Karar ve planlama
Dişin çekilmesi mi, izlenmesi mi gerektiği konuşulur. Çekim kararında kullandığınız ilaçlar, genel sağlığınız ve riskler birlikte değerlendirilir.
- 03 Anestezi
Bölge lokal anesteziyle uyuşturulur. Kaygısı yüksek hastalarda sedasyon seçeneği konuşulur.
- 04 Cerrahi çekim
Diş eti açılır, dişi örten kemik gerektiği kadar kaldırılır. Diş gerekirse parçalara bölünerek alınır, bölge yıkanır ve dikiş atılır.
- 05 İyileşme ve kontrol
Soğuk uygulama, ağrı kesici ve bakım talimatları verilir. Dikişler 7-10. günde kontrol randevusunda alınır.
Tedavi hakkında
Gömülü 20’lik diş nedir
Yirmi yaş dişleri ağzın en arkasında çıkan son azı dişleridir. Çoğu zaman 17-25 yaş arasında sürer. Çenede yeterli yer yoksa diş kemiğin ya da diş etinin altında kalır. Buna gömülü 20’lik denir. Diş eti üstüne kısmen çıkmış dişe yarı gömülü diyoruz.
Bu durum sanıldığından sık görülür. 17 yaş üstü kişileri kapsayan bir meta-analizde dünya genelinde her dört kişiden birinde, yaklaşık %24,4 oranında gömülü 20’lik bulundu [1].
Gömülü dişler çenede farklı açılarla durabilir:
- Öne yatık: Diş, önündeki azı dişine doğru eğiktir. En sık görülen ve en çok sorun çıkaran konumdur.
- Yatay: Diş çene kemiğine paralel yatar.
- Dik: Diş doğru yönde durur ama sürecek yeri yoktur.
- Arkaya yatık: Diş çenenin arkasına doğru eğiktir.
Dişin açısı ve kemiğe ne kadar gömülü olduğu, çekimin ne kadar zor olacağını ve sonrasındaki iyileşmeyi belirler. Sürmüş ve gömülü olmayan 20’liklerin çekimini gömülü olmayan 20’lik diş çekimi yazısında anlattık.
Her gömülü 20’lik çekilmeli mi
Hayır. Bu, muayenede en çok konuştuğumuz konudur. İngiltere’nin ulusal sağlık kurumu NICE, hiçbir sorun yaratmayan gömülü 20’liklerin önleyici olarak çekilmesini önermez. Cerrahiyi bir hastalık bulgusu olan dişlerle sınırlar [2].
Çekimi gerektiren başlıca durumlar şunlardır:
- Tekrarlayan perikoronit: Yarı gömülü dişin üzerindeki diş eti kapağının altında yemek ve bakteri birikir, iltihaplanır.
- Çürük: 20’lik ya da önündeki diş çürür. Öne yatık 20’likler, önündeki dişin arka yüzünde temizlenmesi zor bir çürüğe yol açabilir.
- Kist ya da kemik kaybı: Dişin çevresinde kist gelişir ya da kemik erir.
- Komşu dişte kök erimesi: Gömülü diş, önündeki dişin köküne baskı yapar.
- Tedavi planı: Ortodonti ya da çene cerrahisi için dişin alınması gerekir.
1.431 alt 20’liği inceleyen bir İngiliz çalışmasında çekim nedenlerinin dağılımı şöyleydi [3]:
Sorun yaratmayan, temizlenebilen ya da tamamen kemik içinde sessizce duran bir 20’liği çekmeyi önermiyoruz. Bu dişleri düzenli muayene ve gerektiğinde röntgenle izliyoruz.
Gömülü 20’lik belirtileri
Gömülü bir diş yıllarca hiç belirti vermeyebilir. Sorun başladığında en sık şunlar görülür:
- Arka dişlerin bulunduğu bölgede, özellikle çiğnerken artan ağrı
- Diş etinde şişlik, kızarıklık ve basınca hassasiyet
- Ağızda kötü tat ya da koku
- Ağız açmada zorluk
- Kulağa, şakağa ya da boğaza yayılan ağrı
Ağrının nereye yayılabileceğini 20’lik diş ağrısı nereye vurur yazısında, boğaz ağrısıyla ilişkisini 20’lik diş boğaz ağrısı yapar mı yazısında anlattık. Ateş ve yüzde yayılan şişlik enfeksiyonun ilerlediğini gösterebilir. Bu durumda beklemeden muayeneye gelin. Ayrıntılar için 20’lik diş ateş yapar mı yazısına bakabilirsiniz.
Röntgen ve tomografi
Çekim kararı muayene ve röntgenle verilir. Panoramik röntgen dişin konumunu, köklerini ve alt çenedeki sinir kanalıyla ilişkisini çoğu hastada yeterince gösterir.
Alt 20’liğin kökleri sinir kanalıyla üst üste görünüyorsa üç boyutlu dental tomografi ek bilgi verir. Ancak tomografi her hastada gerekli değildir. Hollanda’da yapılan çok merkezli randomize bir çalışmada, riskli dişlerde ek tomografi çekmek, yalnız panoramik röntgenle planlanan çekimlere göre geçici sinir hasarını azaltmadı [6]. Bu yüzden tomografiyi gerçekten bilgi katacağı dişlerde istiyoruz. Sinire yakın dişlerde neler yapıldığını gömülü 20’lik çekiminde sinire yakınlık yazısında da anlattık.
Gömülü 20’lik çekimi nasıl yapılır
İşlem tek seansta yapılır ve genellikle 30-60 dakika sürer. Bölge lokal anesteziyle uyuşturulur. İşlem sırasında ağrı değil, basınç ve titreşim hissedersiniz. Kaygısı yüksek hastalarda sedasyon seçeneğini konuşuruz.
- Adım: Diş eti küçük bir kesiyle açılır.
- Adım: Dişin üzerini örten kemik gerektiği kadar kaldırılır.
- Adım: Diş, kemiği daha az zorlamak için gerekirse birkaç parçaya bölünerek çıkarılır.
- Adım: Boşluk temizlenir, yıkanır ve diş eti dikişle kapatılır.
Dişi parçalara bölmek, tek parça halinde zorlayarak çıkarmaktan daha az kemik kaldırmayı sağlar. Ameliyatın nasıl göründüğünü merak ediyorsanız 20’lik diş ameliyatı video yazısına bakabilirsiniz.
Sinire yakın dişler ve koronektomi
Alt çenede, dudağa ve çeneye his veren bir sinir dişlerin köklerinin altından geçer. Alt 20’liğin kökleri bu sinire çok yakınsa çekim sırasında sinir etkilenebilir ve dudakta, çenede uyuşukluk olabilir.
Bu risk düşüktür ama sıfır değildir. 44.171 alt 20’lik çekimini birleştiren bir derlemede geçici uyuşukluk %1,20, kalıcı uyuşukluk %0,28 oranında görüldü. Dişin kemiğe gömülme derinliği riski artıran etkenler arasındaydı [4].
Kökleri sinire çok yakın dişlerde kliniğimizde koronektomi de uyguluyoruz. Bu yöntemde dişin yalnız taç kısmı alınır, sinire dayanan kökler yerinde bırakılır. Sinire yakın görünen dişlerde yapılan randomize bir çalışmada tam çekim yapılanların %19’unda sinir hasarı oldu. Koronektomi başarıyla yapılanlarda hiç sinir hasarı görülmedi. Kuru soket ve enfeksiyon oranları gruplar arasında benzerdi [5].
Koronektomi her diş için uygun değildir. Kökler çürük ya da iltihaplıysa diş tamamen alınmalıdır. Hangi yolun size uyduğunu röntgen ve gerekirse tomografi üzerinden birlikte konuşuruz. Uyuşukluk olursa ne kadar sürebileceğini 20’lik diş çekimi sonrası uyuşukluk ne zaman geçer yazısında anlattık.
Çekimden sonra iyileşme
İlk 2-3 gün ağrı ve şişlik beklenir. Şişlik çoğu zaman 2. ve 3. günde en fazladır, sonra hızla geriler. Bazı hastalarda birkaç gün ağız açmada kısıtlılık olur. Bu süreci yirmilik diş çekimi sonrası şişlik nasıl geçer ve gömülü diş çekimi sonrası ağzımı açamıyorum yazılarında ayrıntılı anlattık.
İyileşmede en önemli şey, çekim boşluğunda oluşan kan pıhtısının yerinde kalmasıdır. Pıhtı erken çözülürse kuru soket gelişir. Kuru soket, rutin diş çekimlerinde %1-5, cerrahi olarak çekilen alt 20’liklerde ise %30’a varan oranlarda bildirilmiştir [8].
Kuru soket sigara içenlerde, içmeyenlere göre üç kattan fazla görüldü [7].
Çekimden önce ve 24 saat sonra başlayan klorheksidinli gargara kuru soket riskini azalttı [8].
Ağrının birkaç gün sonra azalacağına artması, kulağa vurması ve kötü tat kuru soketin tipik işaretleridir.
Sigarayla ilgili soruları yirmilik diş çekimi sonrası sigara içtim, ne olur yazısında, beslenmeyi 20’lik diş çekimi sonrası ne zaman normal yemek yenir yazısında yanıtladık. Dikişler genellikle 7-10. günde alınır. Ayrıntılar için yirmilik diş çekimi sonrası dikişler ne zaman alınır yazısına bakabilirsiniz.
Olası sorunlar
- Ağrı ve şişlik: Her hastada az ya da çok görülür, ilk haftada geçer.
- Kuru soket: Birkaç gün sonra artan şiddetli ağrıdır. Boşluk temizlenip ilaçlı pansuman yapılır.
- Enfeksiyon: Artan şişlik, ateş ya da iltihaplı akıntıyla kendini gösterir. Antibiyotik ve gerekirse drenaj gerekir. Antibiyotik kullanımını yirmilik diş çekimi sonrası antibiyotik yazısında anlattık.
- Uyuşukluk: Dudakta, çenede ya da dilde his azalması. Çoğu zaman geçicidir.
- Kanama: İlk saatlerde hafif sızıntı normaldir. Tampon ısırmakla durmayan kanamada bizi arayın.
- Üst 20’liklerde sinüs ilişkisi: Üst 20’liğin kökleri sinüse yakınsa çekimden sonra ağız ile sinüs arasında küçük bir açıklık oluşabilir. Çoğu kendiliğinden kapanır, büyükse kapatılır.
Hamileyseniz çekim zamanlamasını hamilelikte 20’lik diş çıkar mı yazısında anlattığımız gibi birlikte planlarız. Muayenede dişinizin röntgenine birlikte bakar, çekim gerekip gerekmediğini ve hangi yolun size uyduğunu açıkça anlatırız.
Kimler için uygun?
- Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit), ağrı ve şişlik
- 20'likte ya da önündeki dişte çürük
- Dişin çevresinde kist ya da kemik kaybı
- Önündeki dişin kökünde erime
- Ortodonti ya da çene cerrahisi planının gerektirmesi
- Temizlenemeyen, sürekli yemek takılan yarı gömülü dişler
- Kökleri sinir kanalına çok yakın alt 20'likler (tomografi, gerekirse koronektomi)
- Kan sulandırıcı ilaç kullananlar (ilacı kendiniz kesmeyin, hekiminizle planlanır)
- Hamilelik (acil olmayan çekim ertelenebilir)
- Kontrolsüz diyabet ya da bağışıklığı baskılayan tedaviler
- Sigara içenler (kuru soket riski artar)
- Yüzde yayılan şişlik ve ateş (önce enfeksiyon kontrol altına alınır)
Sağ sütundaki durumlar çekimi her zaman engellemez. Çoğu zaman ek inceleme, ilaç düzenlemesi ya da farklı bir zamanlama gerektirir.
Gömülü 20'likte üç yol
Her gömülü 20'lik için tek bir doğru yoktur. Seçim dişin konumuna, yarattığı soruna ve köklerin sinire uzaklığına göre yapılır.
| Ölçüt | Çekmeden izlemek | Cerrahi çekim | Koronektomi |
|---|---|---|---|
| Ne yapılır | Diş yerinde kalır, düzenli muayene ve röntgenle izlenir | Diş kökleriyle birlikte tamamen alınır | Dişin taç kısmı alınır, sinire yakın kökler yerinde bırakılır |
| Uygun olduğu durum | Sorun yaratmayan, temizlenebilen ya da tamamen kemik içinde duran dişler | Tekrarlayan iltihap, çürük, kist ya da komşu dişe zarar | Kökleri sinir kanalına çok yakın, kökleri sağlıklı alt 20'likler |
| Sinir riski | Cerrahi risk yok | Düşük, kök sinire yakınsa artar | Sinire yakın dişlerde tam çekime göre daha düşük |
| Sonrası | İleride sorun çıkarsa çekim gerekebilir | Bir haftalık iyileşme, dikiş kontrolü | Bir haftalık iyileşme, kalan köklerin röntgenle izlenmesi |
- Ne yapılır
- Diş yerinde kalır, düzenli muayene ve röntgenle izlenir
- Uygun olduğu durum
- Sorun yaratmayan, temizlenebilen ya da tamamen kemik içinde duran dişler
- Sinir riski
- Cerrahi risk yok
- Sonrası
- İleride sorun çıkarsa çekim gerekebilir
- Ne yapılır
- Diş kökleriyle birlikte tamamen alınır
- Uygun olduğu durum
- Tekrarlayan iltihap, çürük, kist ya da komşu dişe zarar
- Sinir riski
- Düşük, kök sinire yakınsa artar
- Sonrası
- Bir haftalık iyileşme, dikiş kontrolü
- Ne yapılır
- Dişin taç kısmı alınır, sinire yakın kökler yerinde bırakılır
- Uygun olduğu durum
- Kökleri sinir kanalına çok yakın, kökleri sağlıklı alt 20'likler
- Sinir riski
- Sinire yakın dişlerde tam çekime göre daha düşük
- Sonrası
- Bir haftalık iyileşme, kalan köklerin röntgenle izlenmesi
- Tam çekim %19
- Başarılı koronektomi %0
- Kökler de çıkan koronektomi %8
Çubuklar %0 değerinden başlar. Kökleri sinir kanalına yakın görünen dişlerde yapılan randomize çalışma. Bu oranlar yüksek riskli dişlere aittir, tüm 20'lik çekimleri için geçerli değildir. [5]
Tedaviden sonra neler olur
- İlk 24 saat
- Size verilen tamponu hekiminizin söylediği süre boyunca ısırın.
- Yüzünüze aralıklı olarak soğuk uygulayın.
- Tükürmeyin, pipetle içmeyin, ağzınızı çalkalamayın. Pıhtı yerinden oynayabilir.
- Sıcak yiyecek ve içeceklerden, ağır fiziksel eforden kaçının. Başınızı yüksek bir yastıkla yatın.
- 2-3. gün
- Şişlik bu günlerde en fazladır, endişe etmeyin.
- Ağız açmada kısıtlılık olabilir, birkaç günde açılır.
- Hekiminizin önerdiği gargarayı ya da ılık tuzlu suyu yavaşça ağzınızda tutup bırakın.
- İlk hafta
- Yumuşak ve ılık yiyecekleri tercih edin, çekim tarafında çiğnemeyin.
- Dişlerinizi fırçalayın, çekim bölgesine fırçayı değdirmeyin.
- Sigara ve alkol kullanmayın.
- 7-10. gün
- Dikiş alımı ve kontrol için gelin.
- Ağrı birkaç gün sonra azalacağına artarsa, ateş, artan şişlik, durmayan kanama ya da geçmeyen uyuşukluk olursa kontrolü beklemeden bizi arayın.
Kendi tedavinize özel talimatı hekiminiz verir; bu liste genel bilgilendirmedir.
Videolar
-
Cerrahi işlemden sonra dikkat edilecekler
Sık sorulan sorular
Her gömülü 20'lik diş çekilmeli mi?
Gömülü 20'lik diş çekimi acıtır mı?
Çekimden sonra şişlik ne kadar sürer?
Sinir hasarı ve uyuşukluk riski var mı?
Kuru soket nedir, nasıl anlaşılır?
Çekimden sonra sigara içebilir miyim?
Çekimden sonra ne zaman normal yemek yiyebilirim?
Dikişler ne zaman alınır?
Çekimden önce tomografi şart mı?
Dört 20'lik diş aynı anda çekilebilir mi?
Çekimden sonra antibiyotik gerekir mi?
Sağlık Rehberi'nden
TümüKaynaklar
- [1] Carter K, Worthington S. Predictors of third molar impaction: a systematic review and meta-analysis. J Dent Res. 2016;95(3):267-276. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26561441
- [2] National Institute for Clinical Excellence. Guidance on the extraction of wisdom teeth. Technology appraisal guidance TA1. 2000. www.nice.org.uk/guidance/ta1
- [3] McArdle LW, Andiappan M, Khan I, Jones J, McDonald F. Diseases associated with mandibular third molar teeth. Br Dent J. 2018;224(6):434-440. www.nature.com/articles/sj.bdj.2018.216
- [4] Kang F, Sah MK, Fei G. Determining the risk relationship associated with inferior alveolar nerve injury following removal of mandibular third molar teeth: a systematic review. J Stomatol Oral Maxillofac Surg. 2020;121(1):63-69. doi.org/10.1016/j.jormas.2019.06.010
- [5] Renton T, Hankins M, Sproate C, McGurk M. A randomised controlled clinical trial to compare the incidence of injury to the inferior alveolar nerve as a result of coronectomy and removal of mandibular third molars. Br J Oral Maxillofac Surg. 2005;43(1):7-12. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15620767
- [6] Ghaeminia H, Gerlach NL, Hoppenreijs TJ, et al. Clinical relevance of cone beam computed tomography in mandibular third molar removal: a multicentre, randomised, controlled trial. J Craniomaxillofac Surg. 2015;43(10):2158-2167. doi.org/10.1016/j.jcms.2015.10.009
- [7] Kuśnierek W, Brzezińska K, Nijakowski K, Surdacka A. Smoking as a risk factor for dry socket: a systematic review. Dent J (Basel). 2022;10(7):121. doi.org/10.3390/dj10070121
- [8] Daly BJM, Sharif MO, Jones K, Worthington HV, Beattie A. Local interventions for the management of alveolar osteitis (dry socket). Cochrane Database Syst Rev. 2022;9:CD006968. doi.org/10.1002/14651858.CD006968.pub3
Randevu
Muayene randevusu alın
Formu doldurun ya da WhatsApp'tan yazın; aynı iş günü içinde dönüş yapılır. Tedavi kararı muayene sonrasında verilir.
